Αποκωδικοποιώντας το DNA του νέφους της πρωτεύουσας Το Πολυτεχνείο αναλύει τις πηγές που προκαλούν ρύπανσ

Νέφος με... ονομασία προέλευσης θα αποκτήσουμε στο μέλλον, χάρη στις προηγμένες τεχνολογίες χημικής ανάλυσης των αιωρούμενων σωματιδίων, που εφαρμόζονται ήδη στη Σχολή Μηχανικών Μεταλλείων και Μεταλλουργών του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου. Η ακριβής καταγραφή και ανάλυση των «πηγών» που προκαλούν το νέφος των Αθηνών θα συμβάλει στην καταπολέμησή του, την ώρα που οι μετρήσεις αποκαλύπτουν μεγάλες συγκεντρώσεις ρύπων και καθιστούν αβέβαιη τη συγκράτησή τους εντός των ορίων. Είναι χαρακτηριστικό ότι τις μισές (32) από τις 65 μέρες συνεχών μετρήσεων του Εργαστηρίου Επιστήμης και Τεχνολογίας Προστασίας του Περιβάλλοντος της Σχολής Μεταλλουργών του ΕΜΠ (από τον Φεβρουάριο του 2010) τα αιωρούμενα σωματίδια με διάμετρο μικρότερη από 2,5 μικρά (Α. Σ. 2,5) είχαν μέση ημερήσια τιμή πάνω από τα 25 mg/m3, που είναι ο στόχος που έχει θέσει η Ευρωπαϊκή Ενωση ως ετήσιο μέσο όρο. Και αυτό στην Πολυτεχνειούπολη του Ζωγράφου, σε ύψος 12 μέτρων από το έδαφος.

Προφανώς ανάλογες μετρήσεις στο κέντρο της Αθήνας θα έδειχναν πολύ υψηλότερες τιμές. Τι θα γίνει όταν από 1/1/2015 τα 25 mg/m3 γίνουν αυστηρό όριο για τις μέσες ετήσιες συγκεντρώσεις Α. Σ. 2,5; Και γιατί είναι άκρως σημαντική η μέτρηση των μικροσωματιδίων του αέρα; Κατ' αρχάς γιατί βλάπτουν σοβαρά την ανθρώπινη υγεία, εισχωρώντας βαθιά στο αναπνευστικό σύστημα. Μάλιστα, όσο πιο μικρά, τόσο πιο βλαβερά. Το ευρωπαϊκό Πρόγραμμα CAFE (CleaAir For Europe) εκτιμά ότι τα επίπεδα των Α. Σ. 2,5 στην Ευρώπη είναι υπεύθυνα για την απώλεια περίπου 3 εκατ. ετών ζωής και 288.000 πρόωρων θανάτων ανά έτος, κυρίως λόγω αναπνευστικών και καρδιακών προβλημάτων. Ο δεύτερος λόγος είναι η κλιματική αλλαγή. «Τα αιωρούμενα σωματίδια αποτελούν μία από τις σημαντικότερες παραμέτρους μεταβολής του κλίματος λόγω της ιδιότητάς τους να σκεδάζουν και να απορροφούν την ηλιακή ακτινοβολία. Μάλιστα, η μεγαλύτερη αβεβαιότητα στους υπολογισμούς των μελλοντικών κλιματικών προβολών προέρχεται από τις άγνωστες φυσικές διεργασίες των Α. Σ.», τονίζει στην «Κ» η κ. Εμμανουέλα Ρεμουντάκη, υπεύθυνη προγράμματος ατμοσφαιρικής σωματιδιακής ρύπανσης του Εργαστηρίου.

«Τα ατμοσφαιρικά αερολύματα παράγονται τόσο από φυσικές, όσο και από ανθρωπογενείς πηγές», σημειώνει ο καθηγητής Μάριος Τσέζος, διευθυντής του Εργαστηρίου. Στις φυσικές πηγές, έντονη είναι κατά διαστήματα και η παρουσία της σκόνης από τη Σαχάρα, όπως για παράδειγμα στις 20 Φεβρουαρίου που η μέση ημερήσια τιμή έφτασε τα 75 mg/m3, ενώ καταγράφηκε και η ανώτερη συγκέντρωση του διμήνου (160 mg/m3).

Την ανθρωπογενή δημιουργία των Α. Σ. αποκαλύπτει το γεγονός ότι οι συγκεντρώσεις τους εμφανίζουν αιχμή 7 -10 το πρωί, την ώρα της μεγάλης κυκλοφορίας. Την προέλευση των μικροσωματιδίων φωτίζει η ανάλυση της χημικής σύστασης των μικροσωματιδίων, που για πρώτη φορά επιτυγχάνει το συγκεκριμένο εργαστήριο. Γιατί άλλα στοιχεία έχουν τα Α. Σ. που προέρχονται από τη Σαχάρα και άλλα όσα εκπέμπονται από τις καμινάδες των θερμάνσεων. Για παράδειγμα, στην πρώτη περίπτωση ανιχνεύεται οπωσδήποτε πυρίτιο (Si), αλλά και αργίλιο (Al), ασβέστιο (Ca), σίδηρος (Fe), κάλιο (K), μαγνήσιο (Mg) και τιτάνιο (Ti), ενώ στη δεύτερη θείο (S). Το θείο προέρχεται από τις καύσεις των ορυκτών καυσίμων (κυρίως από βιομηχανία και θερμάνσεις και δευτερευόντως από τροχοφόρα) και έχει αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία. Η υψηλή παρουσία θείου δείχνει την ένταση της αστικής ρύπανσης. Μάλιστα, δεν λείπουν και κάποια... περίεργα, όπως οι υψηλές τιμές θείου που καταγράφηκαν την 25η Μαρτίου, μέρα αργίας. «Κάποιοι θα έκλεισαν τα φίλτρα», είπαν οι ερευνητές του ΕΜΠ αστειευόμενοι...

Είναι η πρώτη φορά που δίνονται τέτοια στοιχεία, με τα οποία αρχίζουμε να αποκωδικοποιούμε το... DNA του νέφους. Οι αναλύσεις αυτές δεν είναι εύκολο να γίνουν. Απαιτούν υψηλής ποιότητας προσωπικό και υποδομή (στην ερευνητική ομάδα συμμετέχουν ακόμα οι Αρτιν Χατζηκιοσεγιάν, Παυλίνα Κούση και Ευ. Μαντάς). Αρκεί και μόνο να σκεφτούμε ότι τα υπό ανάλυση σωματίδια είναι 50 φορές πιο λεπτά από μια ανθρώπινη τρίχα!

«Δίνουμε πολύ σημαντική πληροφορία για την προέλευση και την κατάσταση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης.Είναι στο χέρι της πολιτικής ηγεσίας πλέον να πάρει μέτρα», τονίζει στην «Κ» ο κ.Τσέζος. Πολύ περισσότερο εάν προστεθούν και οι κατακόρυφες αποτυπώσεις των συγκεντρώσεων ρύπων από το Εργαστήριο Τηλεπισκόπησης Λέιζερ, του Τομέα Φυσικής του ΕΜΠ (με επικεφαλής τον κ. Αλέξανδρο Παπαγιάννη). Βεβαίως, «απαιτείται συμπλήρωση των στοιχείων τουλάχιστον για ένα ολόκληρο ημερολογιακό έτος», τονίζει η κ. Ρεμουντάκη. Το ερώτημα είναι εάν η πολιτική ηγεσία «βλέπει» το αόρατο νέφος.

Πηγή kathimerini.gr